Geopolitika transbalkanskih cevovoda

Geopolitika transbalkanskih cevovoda

(rad predstavljen na naučnom skupu „Geopolitički i energetski faktori bezbednosti Balkana“ održanog 6. novembra 2010. godine u Beogradu u organizaciji Centra za razvoj međunarodne saradnje)

Ruska izgradnja mreže gasovoda i naftovoda prema EU kao svom glavnom ekonomskom partneru (u daljoj perspektivi viđenog kao jednog od balansera multicentričnog sveta koga treba osloboditi zavisnosti od bliskoistočnih energetskih rezervoara koji nužno povlače evroatlansko partnerstvo u ratnim avanturama i lojalnost NATO savezu) rukovođena je višestrukom strateškom logikom.

Da se podsetimo: Evropa je kontinent visoko tehnološki razvijen, ali deficitaran energentima. Prethodne, 2009. godine Evropa je trošila 560 milijardi kubnih metara gasa godišnje, dok će za deset godina, prema procenama istaknutih energetskih konsultantskih kuća, trošiti  670 milijardi kubnih metara. Već nekoliko godina unazad Bugarska, Finska, Grčka, Letonija, Litvanija, Srbija i Slovačka su stopostotno bile zavisne od uvoza ruskog gasa, dok je udeo ruskog gasa u ukupnom uvozu u Turskoj i Austriji iznosio 78 %, Mađarskoj 76%, Češkoj 75%, Poljskoj 66%, Hrvatskoj 65%, Rumuniji 63%, Sloveniji 51 %[1]. Najmanje je zavisna Belgija – svega tri odsto. Procenjuje se da će u  međuvremenu proizvodnja gasa u evropskim zemljama spasti sa 304 milijarde, koliko je iznosila 2009. godine, na 254 milijarde kubnih metara 2020. godine, tako da će  narastajući jaz između proizvodnje i potrošnje morati  biti pokriven povećanjem uvoza zbog čega se moraju graditi novi cevovodi. Rukovođeni istovremeno tržišnom logikom, ali i strateškim viđenjem pokušaja izolacije Rusije svojevrsnim novim sanitarnim kordonom atlantističkih satelita kojim se pokušava obuzdati kontinentalno privredno i političko povezivanje kao čvrsta osnova nastajućeg multicentričnog sveta, ruska energetska politika prema zapadnom delu Evrope – EU pokušava ovu barijeru premostiti svojevrsnim energetskim “trozupcem” čiji su krakovi gasovod kroz Ukrajinu, Severni tok i Južni tok.[2]

Gasovod do Nemačke, «Severni tok» koji od Rusije ide dnom Baltičkog mora sve do Nemačke, srca EU, služi da se zaobiđu pribaltičke republike i Poljska koji su se svrstali u redove «druge Evrope» što, iako su deo EU, zapravo igraju ulogu «buffer zone»-a razdvajajući i podižući tenzije između Rusije sa jedne, i Nemačke i Francuske, kao «motora» EU, sa druge strane. Na ovaj način Rusija stvara alternativu dosadašnjem «sovjetskom» gasovodu «Jamal» koji ide kroz Poljsku do prostora nekadašnje Istočne Nemačke. Trasa izgradnje cevovoda polazi iz severozapadne ruske luke Viborg dužinom 1220 kilometara ispod Baltičkog mora sve do nemačke luke Grifsvald. Cena izgradnje “Severnog toka” iznosiće 12 milijardi dolara, a gradiće ga zajedno “Gasprom”, nemački “E On Rughrgas” i “BASF-Wintershall” te holandska firma “Gasuine”. Prvi krak će imati kapacitet od 27 milijardi kubnih metara godišnje, da bi, po završenoj izgradnji, on bio udvostručen.[3]

Na centralnom, srednjem pravcu geoenergetskog „trozupca“ prema EU, ruske namere su i da izvrše proširenje centralnog evropskog cevovoda iz hladnoratovskog perioda, poznatog kao «Družba». Ovaj cevovod ide preko Ukrajine, prostora bivše Čehoslovačke do Mađarske, a njegovo produženje preko Hrvatske do Italije. Rusija takođe planira izgradnju paralelnog, nešto južnijeg kraka naftovoda od rumunske luke Konstance do hrvatske jadranske obale (Omišalj) koja bi spojila, rekonstruisala i proširila rumunski i bivši jugoslovenski nafotovod.

Na južnom kraju evropskog kontinenta, Rusija je ispod Crnog mora već izgradila  gasovod «Plavi tok» do Turske, čime je energetski vezala svog starog istorijskog rivala i delom pacifikovala napore ove države da među turkofonim postsovjetskim republikama igra značajnu geopolitičku ulogu u skladu sa modifikovanim hladnoratovskim projekcijama. Njegova geoekonomska uloga je i da  učini izlišnom angloameričko i tursko pouzdavanje u izgradnju i funkcionisanje Južno-kavkaskog cevovoda (SCP), što izgradnja “Plavog toka II”, to jest proširenje postojećećeg cevovoda ispod Crnog mora, treba da potvrdi. Turska je, uprkos delimičnom poboljšavanju naročito ekonomskih odnosa sa Rusijom, nastavila sa ometanjem ruskog transporta gasa i nafte kroz tesnace u Mramornom moru (pod ekološkim izgovorima) koje traje već više od decenije, kao i da učestvuje u projektima alternativnog «umrežavanja» Kaspijskog područja mimo Rusije (Baku-Čejhan). Ruska reakcija na nepopustljivost u «zatvaranju tesnaca» vidljiva je u definitivnom otpočinjanju izgradnje projekta naftovoda između bugarske luke Burgas i grčkog grada Aleksandropolisa čime se vrši balkanski «bajpas» turskih tesnaca, koji je ozvaničen potpisivanjem sporazuma 15. marta 2007. godine u Atini između Rusije, Bugarske i Grčke.  U transportu nafte, cevovod Burgas – Aleksandropolis predstavlja takmaca TBC (Tbilisi-Baku-Čejhan) naftovodu, pošto se njegovo popunjavanje planira prebacivanjem nafte u tankerima preko Crnog Mora, iz ruske luke Novorosijsk do bugarske obale. I pored toga, najvažnije geoekonomsko i geopolitičko nadmetanje na južnom  kraku geoenergetskog trozupca, odvija se između planiranih cevovoda “Južni tok” i “Nabuko”.

Između “Južnog toka” i “Nabuka”

Izgradnja gasovoda «Južni tok» predstavlja jedan od najvećih energetskih poduhvata na starom kontinentu. «Memorandum razumevanja»  u kome se prvi put spominje  njegova izgradnja potpisan je 23. juna 2007. godine u Rimu između predstavnika ENI-ja Paola Skaronija i podpredsednika Gasproma Aleksandra Medvedeva, uz prisustvo resornih ministara Italije i Rusije, Pjerluiđija Bersanija i Viktora Kristenka. Krajem novembra 2007. godine, ENI i Gasprom su u Moskvi potpisali dogovor o formiranju specijalnog tela, odnosno komisije za izradu studije izvodljivosti projekta izgradnje gasovoda «Južni tok» od crnomorske obale do Italije, odnosno EU. Na izradi studije izvodljivosti bilo je uposleno odeljenje ENI-ja, Sapiem, koja predviđa izgradnju gasovoda koji bi prenosio gas 900 kilometara na potezu od crnomorske ruske stanice za gasnu kompresiju Beregovaja do bugarskog grada Varne, pa zatim do Plevena, odakle bi se odatle gasovod račvao u dva smera – jedan bi išao na jugozapad kroz Grčku, pa preko Jonskog mora za južnu Italiju, a drugi bi išao na severozapad kroz Balkansko poluostrvo. U Srbiju bi gasovod ušao kod Zaječara i išao preko Beograda za Suboticu. Jedan kraj bi nastavio da se pruža kroz Mađarsku do Austrijskog gasnog skladišta u Baumgartenu, dok bi drugi išao iz Mađarske, preko Slovenije do austrijsko-italijanske granice kraj Arnoldštajna (postoji i alternativa preko Hrvatske, umesto Mađarske, za drugi deo ove trase). Takođe, planirano je i grananje „Južnog toka“, kapaciteta 12 milijardi kubnih metara duž Save do Banja Luke u Republici Srpskoj, koja je u sastavu BiH[4].

Realizacija projekta „Južni tok“ otpočela je 15. maja 2009 u Sočiju u prisustvu premijera Vladimira Putina i Silvija Berluskonija, gde su gasne kompanije Rusije, Italije, Bugarske, Srbije i Grčke potpisale sporazum o izgradnji gasovoda, da bi se njemu kasnije priključile  Slovenija (14. novembra 2009 u Moskvi) i Hrvatska (2. marta 2010). Planirano je da gasovod provodi 63 milijarde kubnih metara gasa godišnje, dok bi delovi cevovoda u Srbiji, Hrvatskoj i Sloveni bili izgrađeni tako da provode najmanje 10 milijardi kubnih metara gasa. Predviđena su i dva skladišta gasa – u Srbiji, u Banatskom dvoru (kapaciteta 3,2 mlrd m3) i u Puztafoldavaru u Mađarskoj (9 mlrd m3). Ako se Austrija ne opredeli da učestvuje u projektu „Južni tok“, mađarski MOL se ponudio da umesto Baumgartena ponudi svoje lokalitet u Varosfoldu. Izgradnja deonice gasovoda ispod Crnog mora otpočela je 2010. godine, a za sekciju kroz Srbiju početak izgradnje je planiran za 2012. godinu. Predviđeno je da izgradnja celog gasovoda košta između 19 i 24 mlrd $ (ispod mora 8,6 mlrd$).

Nakon povećanja, to jest udvostručenja kapaciteta gasovoda na insistiranje italijanskog partnera iz ENI-ja, Rusija je sklopila niz sporazuma vezanih za kupovinu i transport gasa iz prikaspijskih prostora kako bi zadovoljila potrebe evropskog tržišta. Još leta 2008. godine „Gasprom“ je predložio Azerbejdžanu otkup celokupne količine proizvedenog gasa (iz nalazišta Šah Deniz, sa ukupnim rezervama od 1,3 biliona kubika) po tržišnim cenama, u okviru „Stadijuma 2“. Sporazum Moskve i Bakua potpisan je ove godine i karakteriše ga to što gornja granica kupovine azerbejžanskog gasa nije ograničena, dok je minimalna 500 miliona kubika godišnje, sa tendencijom rasta sa dve na četiri milijarde kubika do 2012. godine[5].

Nasuprot „Južnom toku“, Angoamerikanci i njihovi saveznici izvršili su sve napore kako bi izgradili gasovod «Nabuko». Ovaj gasovod, planiran da dužinom od 3.300 kilometara ide od turskog grada Erzeruma do Baumgartena u Austriji, zamišljen je kao «osujećujuća alternativa» koja bi trebala da spreči energetsko umrežavanje EU i Rusije i zadrži evropske energetske potrebe u usmerenju prema bliskoistočnom delu evroazijskog Rimlanda. «Nabuko» bi iz Turske trebalo da ide kroz Bugarsku, Rumuniju, Mađarsku i Austriju, i da, silama ekonomske uslovljenosti, nužno dovede do primanja Turske u EU kao dugoročnog cilja severoatlanske strategije, a čemu se do sada protivila osovina Pariz-Bon.  Nameravano je da se ovaj gasovod kon Erzeruma nadoveže na gasovod Tabriz-Ankara i Južnokavkavski gasovod koji bi povezao „Nabuko“ sa planiranim Transkaspijskim gasovodom. Približno 2000 kilometara ovog gasovoda bi se protezalo kroz Tursku, 412 kroz Bugarsku, 460 kroz Rumuniju, 390 kroz Mađarsku i 46 kilometara kroz Austriju.  Prema proceni samih izvođača “Nabuka”, troškovi njegove izgradnje biće najmanje 7,3 milijarde dolara (5,4 milijarde evra), budući na njegovo oslanjanje na postojeće deonice bugarskih, rumunskih i mađarskih gasovoda.

Izvođači ovog projekta su austrijski OMV, mađarski MOL, rumunski Transgas, bugarski Bulgargas i turski Botas, naravno pod pokroviteljstvom i sa blagoslovom Angloamerikanaca, a predviđeno je da on po izgradnji transportuje 31 milijardu kubnih metara gasa godišnje.  Uz forsiranje od strane SAD i zvaničnika Evropske Unije kao deo TEN-E-a (Trans-European Networks – Energy) sa javno deklarisanom namerom da se diversifikuju nabavke i smanji evropska zavisnost od ruske energije kao njenog snabdevača, potpisivan je čitav niz sporazuma (međuvladini sporazumi zemalja „Nabuka“ potpisani u Ankari 13 jula 2009. godine koga je naknadno i ratifikovan), održavano je više konferencija  „Nabuka“ (samit u Budimpešti 27. januara 2009, u Sofiji 24-25. aprila iste godine, kao i ovogodišnji samit u Pragu), dobijana su početna sredstava za izgradnju od strane finansijskih institucija EU itd…

„Nabuko“ gasovod, pored svojih gore navedenih neposrednih ciljeva, deo je šire geoenergetske i geopolitičke strategije na prostoru Kaspijskog područja i Bliskog istoka, sa idejom vezivanja zemalja bogatih energentima za atlanske saveznike. U tom smislu on  predstavlja zamišljeni „put prema zapadu“, svojevrsni „gasni priključak“ trasi Aktau-Baku Transkaspijskog naftovoda koji bi spajao Turkmenistan i Azerbejdžan i omogućavao Kazahstanu da i on ga koristi, i koji bi na taj način punio postojeći Baku-Čejhan naftovod. Sa izgradnjom gasovoda paralelno sa Baku-Čejhan (TBC) naftovodom, „Nabuko“ bi dobio svoje „istočno krilo“. Drugi projekt koji bi podupirao transport gasa sa istoka preko „Nabuka“ je TGI gasovod (Turska-Grčka-Italija), kapaciteta 12 mlrd m3 kojim bi se kaspijski gas transportovao do italijanskog terminala u Ortrantu. Treći projekt u okviru ove šire strategije predstavlja tkz. „Beli tok“ kao severni strateški pravac koji bi trebalo da na prostoru Crnog mora parira „Plavom toku“m a  potom i„Južnom toku“. Zamišljen kao grana Baku-Tbilisi-Erzerum gasovoda, „Beli tok“ bi se prostirao oko 100 kilometara kroz Gruziju do primorskog grada Supse, a odatle bi se kretao na jednoj od dve sledeće trase: ili dnom Crnog mora duž 650 kilometara do Ukrajinske obale (manje verovatno nakon poslednjih političkih promena u Ukrajini) ili pak na zapad dužinom 1.100 kilometara do rumunske crnomorske luke u Konstanci.

Međutim, svi ovi ostali energentski koridori zavise od „Nabuka“ kao njihove planiranje kičme, osovine. No, perspektive atlantističkih predloga krajnje su problematične, buduću da su sve četiri zemlje kaspijskog područja Azerbejdžan, Kazahstan, Turkmenistan i Uzbekistan u zadnje dve godine sklopile dugoročne sporazume sa Ruskom Federacijom o kupovini i transportu gasa, pa je nepoznato odakle bi se „Nabuko“ snabdevao gasom (osim iz Irana sa kojim  zapad i naročito SAD imaju vrlo problematične odnose).  To istovremeno odbija investitore da ulože sredstva u neisplativ projekt. Zbog toga se može reći da su planovi izgradnje „Nabuka“ dospeli u „slepu ulicu“, o čemu svedoče i rezultati konferencije „Južni koridor – novi put svile“ održane u Pragu 8. maja u okviru programa EU „Istočno partnestvo“ tokom koje je trebalo da budu potpisana i politička delaracija EU, Turske i kaspijskih zemalja o podršci naporima za potpisavanje sporazuma o „Nabuku“. Naime, Uzbekistan, Kazahstan i Turkmenija odbile su da potpišu ovu deklaraciju zbog njene antiruske usmerenosti, a sav teret hipotetičke izgradnje „Nabuka“, bez rešenja odakle da se pribavi gas koji će se kroz njega transportovati, do daljnjeg je prebačen među troškove budžeta EU.  Čak su se i odnosi sa ionako „problematičnim“ Iranom kao poslednjom alternativom „Nabuka“ dodatno zakomplikovali, pošto je 6. januara 2010. svečano otvoren gasovod Dovletabat–Saraks-Hangiran koji spaja Iran sa Turkmenistanom. Ovaj gasovod, dug 182 kilometara, sada sa skromnim protokom od 8 milijardi kubnih metara (sa tendencijom povećanja na 20 mlrd m3) omogućava Iranu da turkmenskim gasom zadovoljava svoje kapacitete, a da svoje resurse sa juga zemlje upotrebi za prekomorski izvoz, čime se Iran nedvosmisleno priključuje saradnji Rusiji i prikaspijskim zemljama a ne planovima vezanim za „Nabuko“.

Na drugoj strani, nakon dvodelnog samita u Astani i Turkmenbašiju (17. maj 2007) Rusija je saradnju sa Kazahstanom i Turkmenistanom krunisala potpisivanjem Prikaspijskog sporazuma o modernizaciji i proširenju gasovodnih kapaciteta sa istočne strane Kaspijskog mora, koji je predstavljao svojevrsni coup de grace planovima o Transkaspijskoj ruti i „Nabuku“. Po završetku radova, Rusiji će biti omogućeno udvostručenje transporta centralnoazijskog gasa do iznosa od 90 milijardi kubnih metara, čime će i veće količine sopstvenog gasa biti dostupniji zapadnim tržima. Istovremeno, Kazahstan se obavezao da sa 18 miliona tona nafte godišnje snabdeva prvi ruski naftovod koji se proteže na teritoriji EU, 280 kilometara dugoj trasi Burgas – Aleksandropolis.

„Nova velika igra“ stiže na Balkan

Balkan je oduvek predstavljao most između Evrope i Bliskog istoka, Crnog mora i Kaspijskog prostora (Kavkaz kao kaspijski „Balkan“) koji u savremenim uslovima samo dobija novu geoekonomsku i geoenergetsku ulogu. Naime, on postaje odlučno mesto, prva karika u lancu kojim se energenti sa istoka dopremaju do prostora EU. Obzirom na višedecenijsko nadmetanje oko proizvodnje i transporta energenata koju smo ranije naznačili, nesumnjivo je da „Nova velika igra“ u svojoj dimenzije transporta energenata kroz koridore stiže na Balkan[6].

«Južni tok» gasovoda, u okviru geoekonomske strategije umrežavanja Rusije sa EU, ima i nekoliko specifičnosti. Preko «Južnog toka» Rusija se energetski vraća na prostore Balkanskog poluostrva, «ključaonice» (Z. Bžežinski) tj. vezivnog prostora  između Evrope i Bliskog istoka, drugog ključnog regiona bogatog energentima za koga je zapadna Evropa tokom hladnog rata pretežno bivala  vezana. Cilj je da se se pretekne i učini neisplativom investicija u drugi gasovod, onaj «Nabuko», koji treba da se nadoveže na alternativnu mrežu cevovoda iz Kaspijskog područja  (Baku – Čejhan)   koji je u međuvremenu, nakon okupacije Iraka, delom integrisan i sa bliskoistočnim cevovodima (Tabriz–Ererzum, Južnokaspijski cevovod, i planirani Trans-kaspijski gasovod). Njegovom izgradnjom Turska ne bi bila u prilici da postana centralna zemlja za tranzit energenata, već bi se on pretežno prenosio mimo nje. Trasa Burgas-Aleksandropolis će se takođe odraziti na funkcionisanje rute Baku-Čejhan koji zavisi od dopremanja nafte iz Kazahstana i to u srednjeročnim pespektivama.

U okviru svoje ekonomske i energetske politike Rusija je na veoma pažljiv i strpljiv način uspela da uđe i  uspostavi veoma povoljne odnose sa svim važnijim zemljama na prostoru Balkanskog poluostrva, pre svega svojim ulešćem u grčkom bankarskom sektoru, kupovinom dela mađarskog MOL-a i srpskog NIS-a, kao i rafinerija u Republici Srpskoj. Nasuprot tome, pobornici „Nabuka“ ma koliko se javno iznosilo da on i „Južni tok“ nisu takmaci i da evropske potrebe iziskuju oba cevovoda, u prethodnih par godina pokušavaju da intenziviraju  izvikanu „tradicionalnu nestabilnost“ balkanskih prostora. U tom ključu se moraju posmatrati i „grčka dužnička kriza“ i serije preusmeravanja protesta na destabilizaciju vlasti u Atini i jačanje proatlanskog PASOK-a, i mađarske unutarpolitičke nesuglasice koje su srušile socijalističku vladu i dovele na vlast FIDES koji se zalagao za „Nabuko“, kao i pad srpske vlade u proleće 2008. godine vezane za kosovsku krizu i formiranje prozapadne koalicione vlade čiji su pojedini delovi zdušno radili na tome da spreče ili bar otežaju potpisivanje sporazuma o prodaji NIS-a i njegovo prepuštanje novim većinskim vlasnicima. Međutim, uprkos opstrukcijama, NIS je uspešno privatizovan i vrše se potrebne pripreme za izgradnju „Južnog toka“, dok se u mađarskoj sada vladajući FIDES predvođen Viktorom Orbanom okrenuo u svojim strateškim prioritetima, i, umesto  „Nabuka“, sada favorizuje „Južni tok“[7] kao izvesniji projekt. Takođe, bugarska vlada koja je potpisala pristupanje Bugarske „Južnom toku“ je otišla sa vlasti, a kontroverzni Bojko Borisov daje protivurečne izjave i povlači sporne političke poteze rastrzan između projekata „Južni tok“ i „Nabuko“.

Srbija je Staljingrad “Južnog toka”

Pozicija Srbije u balkanskom delu „Nove velike igre“ postaje sve zanimljivija. Bliskoistočna «Nabuko» alternativa zamišljena  je da potpuno zaobiđe Srbiju i tek posledično je opskrbljuje energentima po tržišnim cenama, geostrateški je sakateći i favorizujući integrativne procese na zapadnom Balkanu u kojima bi Srbija imala krajnje perifernu ulogu, a, sa obzirom na Turske pozicije naspram Kosova i BiH, i favorizovanje procesa duboko suprotnih vitalnim interesima Srbije i srpskog naroda u okruženju. Nasuprot tome, prolaz glavnog kraka «Južnog toka» kroz Srbiju ne samo da bi popravio energetsku poziciju Srbije u regionu, pojačavao vezanost sa Republikom Srpskom i BiH, već bi i povećavao specifičnu srpsku težinu u partnerstvu Rusije i EU. Prijateljski odnosi sa Rusijom izgradnjom «Južnog toka» bili bi osnaženi u svakom smislu, a dugoročna energetska stabilnost i njen povratni uticaj na prosperitet poboljšani. Zbog ovakvih pozicija, sopstvenog geografskog položaja i interesa Srbija je u očima protivnika „Južnog toka“ viđena kao oaza ruskog energetskog uticaja na Balkanu. Njen centralni položaj u regionu i pružanje glavnih komunikacionih pravaca kroz Srbiju su još odranije bili viđeni u ovoj perspektivi. U tome leže i glavni razlozi za agresiju 1999. godine kao načina za strateško uskakanje na Kosovo, u sam centar poluostrva, od strane atlanske vojne alijanse, a radi ovladavanja tkz. Cvijićevom linije (drevna „via militaris“) i punom kontrolom Podunavlja .

Kako je usled nemogućnosti da obezbedi gas koji bi se kroz njega trasportovao,  „Nabuko“ po svemu sudeći osuđen na dugotrajnu stagnaciju ako ne i svoj kraj, ne treba isključiti da njegovi zagovornici, ionako nezadovoljni napretkom učinjenim u realizaciji projekta „Južni tok“, učine sve što je moguće da ga osujete, po principu – ako već ne možemo da realizujemo svoj projekt, možemo bar da pokušamo da sprečimo konkurentski. Obzirom na postojeće političke i geostrateške prilike, za ovakav pokušaj je, iako je za same cevovode geografski najbitnija Bugarska kao mesto njenog ulaska na prostor poluostrva i račvanja u dva kraka, „najpodesnija“ Srbija, što ne znači da slične aktivnosti neće biti pokušane i u Bugarskoj.

Za odabir Srbije kao destabilizujućeg prostora prolaska balkanskih cevovoda postoje mnogo razloga. Kao prvo, zbog njene centralne komunikacione pozicije u regionu i istorijske reputacije najvernijeg ruskog balkanskog prijatelja i saveznika. Drugo, zbog činjenice da, uprkos dvodecenijskom geopolitičkom „drobljenju“, Srbija još nije postala članica ni EU ni NATO-a, pa se namere u ovom pravcu sustiču u cilju  njenog potpunog geostrateškog „apsorbovanja“. Treće, potencijalne zone destabilizacije u Srbiji, kontrola medijske sfere i unutarpolitičkog života, odnosno krajnje otuđenih političkih elita koje su spremne da učestvuju u geostrateškom samoubistvu kroz dezintegraciju sopstvene države su bez premca, odnosno – ni jedne druge političke elite u balkanskim državama nisu spremne da idu toliko daleko suprotno sopstvenim vitalnim interesima. Četvrto, postojeća ekonomska i politička situacija je takva da omogućava snažna uslovljavanja uz pomoć politike „pretnji i obećanja“. Ni jednoj  drugoj vlasti u regionu nije moguće isporučiti ni veće pretnje i pritom ih ostvariti, niti im dati lakša, manja ili neobavezujuća obećanja.  Peto, raspoloženje naroda mimo ovih elita i spremnost na otpor ovakvim destruktivnim aktivnostima potencijalno je najveća. Zato se, kao šesto, kroz  „disiplinovanje“ Srbije može pokušati dati „zastrašujući“ primer zemljama u regionu kako bi one mogle da prođu ako nastave da istrajavaju u podršci projektima koje potencijalni destabilizatori ne odobravaju.

Zbog svega toga, borba za „Južni tok“ neminovno postaje i istrajavanje u borbi za Srbiju i njenu budućnost, jer bi se njegov uspeh odrazio na ceo region i odveo ga u drugi, povoljniji geoekonomski i geostrateški položaj u najširem smislu te reči.

Dr Saša Gajić

——————————————————————————–

[1] Prema  Petrović Jasna,„Južni tok“ protiv „Nabuka“, Politika, 27.10.2010

[2] Detaljnije kod Karoly Koscis, Tibor Tiner, Geopolitic of Pipelines and Eastern Europe with Special Regard of Hungary, Hungarian Geopolitic Bulltetin,  Vol 58, no. 1, 2009, pp. 49-67

[3] Prema Logistic Behind the Nord Stream, https://e-facts.nord-stream.com/app/article/index.cfm?aoid=2741

[4] Jean Alic, Russia Makes Major Headway with South Stream Project, http/ www.GlobalintelligenceReport.com

[5] http://www.nspm.rs/hronika/gas-iz-azerbejdzana-u-evropu-preko-qjuznog-tokaq.html

[6] Mahdi Darius Nazemroaya, The “Great Game” Enters the Mediterranean: Gas, Oil, War, and Geo-Politics, Global Research, October 14, 2007

[7] Vlastimir Vujić, Mađarska na bankini „Južnog toka“, magazin Pečat, Beograd, 01.09.2010.

Unesite reč za pretragu