Da li postoji dilema Rusija ili NATO?

Da li postoji dilema Rusija ili NATO?

Da li postoji dilema Rusija ili NATO?

Posmatrano kroz istoriju jedan od osnovnih motiva djelatnosti čovjeka i društva i jedan od globalnih problema savremene epohe jeste bezbjednost. Iako možemo reći da nijedna društvena zajednica ne može da dosegne apsolutnu bezbjednost to ne znači da to društvo ne treba ka tome i da teži. Shodno tome možemo konstatovati da ni u Srbiji, a ni na većem dijelu Balkana, ne postoji značajniji vid bezbjednosti, a postoji veliki nivo bezdržavlja što može voditi ka značajnijim turbulencijama u regionu. Odgovorni za ovakvu situaciju na našim prostorima su vodeće sile koje imaju posebne interese u odnosu na Balkan i Rusiju, izmeću ostalih može se navesti i cilj da Srbija ne postane preovlađujuća sila na Balkanu, a Rusiji da onemoguće uticaj na evropske, političke i ekonomske tokove. Autor smatra da nastoje obezbijediti kontrolu Sredozemlja i obezbijediti prodor ka Rusiji. U ime zaštite srpskih bezbjednosnih interesa „demokratska i nacionalno odgovorna“ vlast nastoji da Srbiju tiho uvuče u vojno-političku organizaciju zvanu NATO, protivno volji većine građana kao i skupštinskoj odluci o neutralnosti. Oni su se dogovorili da se na teritoriji Srbije formira centar za obuku NATO snaga, a dogovorena je i zajednička vojna vježba sa NATO trupama na teritoriji Republike Srbije.

Cilj rada je da odgovori na bezbjednosnu perspektivu ključne dileme Srbije danas: Da li ići ka podaničkom odnosu koji plasira srpska elita, odnosno sam pristup NATO alijansi ili, pak, zadržati neutralnost i jačati odnose sa (a to je istorija pokazala) najvećim srpskim prijateljima – Rusima? Da li bi Srbija samim ulaskom doživjela renesansu u političkom i bezbjednosnom smislu? Koja je njegova svrha, i da li bi Srbija mogla svojim ulaskom očuvati svoj nacionalni identitet? Gdje leži perspektiva Srbije, kome da se okrenemo, a da se ne spotaknemo, okrenuti se sebi i svojim interesima ili, kako kaže srpski junak iz XIV vijeka Miloš Obilić, „Biti šaka pirinča spremna da je pozoba svaka vrana koju donese vjetar?“ Autor ovog rada polazi od stava da (ako se uzmu u obzir minuli događaji kroz koje je srpski narod prošao i istorijske činjenice) dileme ne bi trebalo biti. U vojno-političkoj organizaciji u kojoj je agresija jedini činilac u funkciji samoočuvanja, organizaciji koja je sama sebi svrha – srpskom narodu nije mjesto. Da bismo dali odgovore na postavljena pitanja, predstavili dokaze postavljenog stava i ujedno pružili analizu ove dileme, kao okvir ovog rada koristićemo se uporednim analizama dva aspekta: aspekta Rusije i aspekta NATO-a, povezati sa istorijskim činjenicama i iskustvima Srbije sa njima, ukazati na određene zablude današnjeg javnog mnjenja, namjere „vrha“ ove zemlje, i dati konačan zaključak mogućeg idejnog puta ove zemlje, tj. dati „razrešenje dileme“. Rad obuhvata samo jednu dilemu (od izuzetno velikog značaja) od mnogih bezbjednosnih i institucionalnih izazova, tačnije dilema Republike Srbije danas, a koje sa pravom predodređuju srpsku budućnost i očuvanje srpskog nasleđa.

Dilema

 

Današnja srpska elita možemo reći da pati od manira zaboravnosti prema (kroz istoriju dokazanim) prijateljima u teškim vremenima. Služeći se parolom prići/pridružiti se sili da bi „ubirao“ pogodnosti i to prije „za sebe“ nego za svoj narod, na političkoj sceni može se vidjeti saradnja i grljenje srpskog „vrha“ sa onima koji su odgovorni za razaranja Srbije i smrt njenih građana, pre nego sa osvjedočenim, vijekovnim prijateljima. Kao što reče Arčibald Rajs davne 1928. godine: „I dok vaši nekadašnji dželati nailaze kod vas na nejlepši doček, pravite sve moguće teškoće pripadnicima prijateljskih naroda koji su pokazali delotvorno prijateljstvo u vašoj nesreći. Verne prijatelje iz teških dana vaše vođe su ćušile nogom. Bezmalo, reklo bi se, upravljačka klasa vaše zemlje mrzi one koji su učinili usluge vašoj otadžbini.“1 Opčinjenost „evroatlantskim integracijama“, koje se srpskoj javnosti predstavljaju kao raj, izbavljenje od grijehova i garant svijetle budućnosti Srbije, srpska politička elita brzo je zaboravljala sve prijatelje, a one odgovorne za zločine nad srpskim narodom predstavljala kao spasioce i jedine pouzdane oslonce. Očigledno je da se srpski „vrh“ ovdje vodio mišlju – ove već imamo uz nas, hoćemo da pridobijemo one koje su nam uvijek bile „nedostižne“, uz koje ostvarenje željenih ciljeva i ne predstavlja neku prepreku, uz njih opstajemo, sarađujemo, pobjeđujemo. Ovakva naivna gledišta ne vode ničemu do sakaćenju srpskog naroda i skrnavljenje njegovog identiteta. Drugim riječima, od Srba pokušava napraviti saveznike sa onima koji su od 1994. do 1999. više puta izvršili agresiju na srpski narod, kako zapadno tako i istočno od Drine. Pokušava da ubijedi srpski narod da su nam prijatelji oni koji od 1991. godine, slično nacističkoj Njemačkoj prije pedeset godina, rade na komadanju srpskog državno-etničkog prostora i na zatiranju srpskog naroda. Zato se tu i ne radi samo o nemoralu već i o istinskom nacionalnom nihilizmu. Agresija zemalja NATO-a protiv SRJ, čiji su glavni motor bile SAD, u suštini je označila prelaz na sledeću fazu izgradnje sistema upravljanja svijetom. SAD i njeni saveznici iz NATO-a koristili su Jugoslaviju i njene zemlje naslednice još od početka devedesetih godina prošlog vijeka i to sve iz sopstvenih političkih i ekonomskih razloga. Glavni razlog bio je očuvanje NATO-a kao vojne organizacije po svaku cijenu, uprkos činjenici da su se Sovjetski Savez, kao i sovjetski blok raspali, a zbog kojih je NATO i osnovan, jer, ipak, NATO je morao da bude sačuvan. Iz sopstvenih pobuda SAD željele su da ponište Povelju UN i njen istorijski doprinos, a to je princip nemiješanja u unutrašnje poslove suvjerenih država i njihov teritorijalni integritet. To se moralo uraditi da bi SAD i druge „civilizovane demokratije“ po sopstvenom nahođenju mogle da intervenišu i bombarduju one za koje smatraju da su „neposlušne“ i rade protiv njihovih interesa. Kao glavni razlog agresije bez upita mogu se navesti strateški američki interesi za raspoređivanje američkih snaga na Balkanu, pri čemu je agresija NATO-a poslužila isključivo kao pokriće za takvo raspoređivanje. U ime ovog stava navešću samo početak pismo-memoranduma njemačkog političara Vilija Vimera upućeno kancelaru Šrederu 2.maja 2000. godine koje kaže da su Amerikanci „tražili da se u krugu saveznika što je moguće brže izvrši međunarodno priznanje nezavisne države Kosovo“.2U istom dokumentu Vili Vimer prenosi kako su američki predstavnici objasnili razlog za agresiju na SRJ. Godina nakon agresije, zvaničnici SAD saopštavaju da je „rat protiv Jugoslavije vođen da bi se ispravila jedna pogrešna odluka generala Ajzenhauera donijeta tokom Drugog svjetskog rata. Otuda je iz strateških razloga bilo potrebno da se na Balkanu naknadno stacioniraju američke snage“.3 Vojna baza Bondstil kod Uroševca, najveća američka vojna baza na svijetu izvan SAD, govori u prilog načinu ispravljanja „greške“ generala Ajzenhauera. Kao što je agresija NATO-a 1999. godine bila korak ka raspoređivanju američkih vojnika na Kosovu i Metohiji, tako je i Bondstil bio prvi korak ka širenju mreže američkih vojnih baza prema Istoku.

Zaključak da je američki cilj bio uspostavljanje pune kontrole nad prostorom Srbije jasno potvrđuju ultimativne odredbe tzv. sporazuma iz Rambujea. Odredbama je zahtijevano da se NATO-u prizna pravo na baziranje, kretanje, izvođenje vojnih vježbi, kao i korišćenje infrastrukture na cijeloj teritoriji SRJ, i sve to bez bilo kakvih ograničenja. Cilj SAD prije deset godina nije bio jednoznačan, da slome Srbiju kao prepreku vojnoj ekspanziji ka Istoku, već da u Srbiji dobiju režim koji će taj cilj prihvatiti i davati doprinos njegovom ostvarenju. Ovim činjenicama možemo zaključiti da je za Srbiju danas predubok bunar u koji je upala, a kad počne da se davi, prijatelja tu neće biti, a „vrli“ saveznik može samo nastaviti da je gazi dok ne ostvari svoj naum – njeno nestajanje sa geografske karte svijeta.

Autor zastupa hipotezu da je saradnja i ulaganje Rusije samo u privredu i ekonomski razvoj Srbije (u kome su dominantne proevropske snage) mogu biti i te kako štetni (u smislu degradacije svetosavskog kulturnog obrasca). Svi ugovori mogu biti poništeni, sredstva stečena privrednom saradnjom dvije države mogu se upotrijebiti protiv Rusa i Rusije, odnosno Srba i Srbije. Autor predlaže da Rusija istovremeno treba da ulaže u razvoj srpskog kulturnog obrasca kao trajan odnos bratskih naroda. Ako bismo postavili pitanje ko sputava, a ko pomaže u razvoju Srbije, odgovor je jednostavan. Srbija je zbog preživljenih ratova, agresije, sankcija, divlje privatizacije, zaduženosti, pritisaka i ucjena koje vrši SAD dotakla dno, te jedino pouzdana saradnja na svim poljima društvenog života leži upravo u Rusiji. Perspektive koje nudi NATO nisu ružičaste, jer one žele razoriti Srbiju otimanjem Kosova i Metohije, otvaranjem vojvođanskog pitanja, pa sandžačkog, uz istovremeno gašenje Republike Srpske u BiH. Pristupom u NATO ne garantuje joj se teritorijalna cjelovitost, ali ono što se može garantovati jeste odlazak srpske vojske na ratišta koja su otvorili Amerikanci, tj. SAD. Sam dolazak ruskog kapitala i investicija svakako treba pozdraviti, međutim ono što nedostaje jeste svakako određeni kulturni proboj na srpsko tržište. O oživljavanju značaja srpskih interesa govorio je i prvi slovenofil Sveti Sava koji je nalazio da se ti interesi mogu ostvariti u njegovom zbliženju i zajedničkom radu sa drugim pravoslavnim i slovenskim narodima.4 On je znao, a i predvidjeo, ne samo gdje je srpski duhovni mir i razvoj već i njegov sunovrat, ako se pokuša nepromišljeno okrenuti nesigurnosti, neizvjesnosti, putu u nepoznato, i to je upravo ono gdje je ona danas, jer misli da ide, a stoji, misli da će je voditi i prepušta „im“ se, predaje se bespogovorno i bezupitno, a zemlja kao da je guta… Kako vidimo, u Srbiji pronatovske snage čine sve da dokrajče ostatke svetosavskog kulturnog obrasca i dovrše dezintegraciju i asimilaciju Srba, stoga Rusija mora osmisliti bolju strategiju u svom povratku na Balkan, a posebno u Srbiju. Srbija je tokom dva vijeka svoje novije istorije napredovala i bila jaka kada je Rusija bila moćna i predstavljala globalnu političku silu, i obrnuto, Srbija je bila slaba i nemoćna kada je Rusija bila slaba i odsutna sa svjetske političke pozornice. Zaista, u prošlom vijeku u svakom opasnom ili kritičnom trenutku po srpski narod Rusija je priticala u pomoć: tokom balkanskih ratova 1912-1913, fatalnog avgusta 1914, burnih 1941-1945, dramatičnih 1991-1995, bombama posutim 1999, zaplotnjačke i mešetarske 2008. godine. Mnogi su primjeri značaja Rusije za srpske prostore, nažalost današnja elita ih ili ne zna ili ih je zaboravila ili, pak, samo prećutkuje uklizavajući pod makaze Zapada.

Kako zagovornici ulaska Srbije u NATO udaraju u strune sebičnosti i nude izmišljene finansijske i druge materijalne koristi i bespotrebno pune usta o tzv. bezbjednosnim prednostima koje donosi ulazak u ovaj vojni savez, a „zaboravljaju“ pri tom da ukažu i na drugu (već proživljenu) nehumanu i agresivnu dimenziju ovog vojnog saveza. Poslednji argument zagovornika pristupu Alijansi predstavlja (a kada su politički i ekonomski argumenti pobijeni) laka obmana ispoljena u vidu korišćenja primamljive riječi – „civilizacija“ a i nekih ustaljenih fraza koje bezglavo mame masu. Ako smo zaboravili, ovdje ćemo se prisjetiti, Srbija pripada vizantijskoj, tj. pravoslavno-slovenskoj civilizaciji. Dakle Srbiji nije mjesto u nepravoslavnoj civilizaciji ako želi da ostane vjerna sebi, svom identitetu i istorijskoj tradiciji, a posebno jer se NATO obrušava, prvo na Rusiju, dakle srodnu državu i narod koji pripada istom civilizacijskom i kulturnom obrascu. Ako bi pak Srbija ušla u NATO, to bi značilo, prvo otimanje Kosmeta, slom Republike Srpske (pristanak na muslimansku hegemoniju i tiranisanje jednog dijela svog naroda), mogućnost učestvovanja u napadu i na Rusiju. Na ekonomskom polju značilo bi održavanje jednog nepravednog sistema koji proizvodi nezaposlenost, nesigurnost radnika u odnosu na kompanije, razbijanje sindikata za račun stranih investicija.

NATO je postao poslušna institucija neoliberalizmu koji je u poslednje vrijeme uspostavio globalnu ekonomsku i, prije svega, finansijsku hegemoniju. To znači upravo da nacionalne granice padaju pred „bezobzirnim“ naletima svjetskog tržišta, a finansijski centri zapada nastoje korumpirati (što im i ide od ruke) državne elite kako bi ostvarli što veća zaduženja kod njihovih banaka. Tako države dužnici za jedan dolar kredita daju devet dolara kamate, a da pri tom nisu otplatile ni najmanji dio glavnice duga.5

Mora se naglasiti da pitanje ulaska u NATO nije pitanje isključivo bezbjednosti već i pitanje uloge rata i vojnog aparata u svijetu i kod nas, zato i sam „ulazak“ postavlja pred izbor: biti u vazalnom odnosu prema novom svjetskom poretku ili se zalagati za pravedan razvoj svih? Odluka ZA NATO jeste odluka za pripadnost zapadnoj neokolonijalističkoj strukturi moći, koja ispoljava silu i kažnjava slobodoljubive narode, a odluka PROTIV NATO znači imati otvorenu paletu mogućnosti za mirno uređivanje odnosa u svijetu bez imperijalne palice.

 

Zaključak

 

Za razliku od drugih evropskih država, Srbi nikada nisu bili u vojnim blokovima i svaka ozbiljna država koja ne želi ratove i koja nastoji da održi dobru saradnju sa ostalim zemljama ne prilazi nijednom ugovornom odnosu kakav je članstvo u Alijansi. Jer, SAD i NATO su prihvatili doktrinu preventivnih ratova i to bi značilo da bi i svaka buduća članica mimo svoje volje morala pristupiti ratu koji povede NATO (pa bilo to i protiv njenog najbližeg prijatelja). NATO je antiruski savez, a istorija je pokazala da je Rusija najbliži i najbolji srpski prijatelj, što dalje potvrđuje da bi besmisleno bilo tvrditi da bi Srbija samim ulaskom doživjela renesansu u političkom i bezbjednosnom smislu. Došli smo i do zaključka da je NATO sam sebi svrha, a Srbija bi ulaskom doživjela stapanje, izgubila svoje granice i svoj nacionalni identitet.

Bezbjednost treba tražiti prvo na svojoj teritoriji, bezbjednost su dokazani prijatelji i dobri saveznici, a bezbjednost je i skretanje od onih čiji je napad i otimanje jedina svrha opstanka. Srbija ne može biti istovremeno saveznik dvije strane ako od prvog odustane (NATO) dobiće spas, očuvanje nacionalnog identiteta i suvereniteta svoje zemlje, ako na drugom opstane i ostane mu privržen, zadržaće velikog prijatelja i dobrog saveznika, jačaće svoju moć kroz saradnju sa njom na svim poljima. Ako se, pak, prikloni prvom, daje legitimitet nemoralnoj agresiji premoćne svjetske supersile na malu, miroljubivu evropsku državu, postaje zarobljenik vojno-političke organizacije koja je svrha sama sebi, nastaje sve dublje prekrajanje srpskih teritorija i uništenje kulturno-duhovnog identiteta srpskog naroda, a za posledicu bi dalje imalo suzbijanje ruskog uticaja u Evropi.

Deset godina posle agresije, posle nasilnog oduzimanja Kosmeta i svih iskustava u međuvremenu, Srbiji nije mjesto u NATO alijansi. Ali ako „neko“ i pored toga želi da to pitanje stavi na dnevni red, o njemu odluku mogu donijeti jedino građani Srbije na referendumu.

 

Andrijana AŠKRABIĆ

 

(rad je osvojio treće mesto na konkursu „Evropa 2020. – izazovi koji očekuju Srbiju“ za studente beogradskih univerziteta u organizaciji Centra za razvoj međunarodne saradnje –http://www.crms.org.rs)

 

Fusnote

 

1. Zbornik radova, Sumrak Zapada: agresija NATO: da se ne zaboravi, Beogradski forum za svet ravnopravnih, Beograd, 2009, str. 37.

2. Zbornik radova, Sumrak Zapada: agresija NATO: da se ne zaboravi, Beogradski forum za svet ravnopravnih, Beograd, 2009, str. 24.

3. Ibid. , str. 24.

4. Zoran Milošević, zbornik radova, Rusija i Balkan – pitanje bezbjednosti i saradnje, Institut za političke studije, Beograd, 2008, str. 168.

5. Radoslav Gaćinović, Srbija – bezbjednosni i institucionalni izazovi, Institut za političke studije, Beograd, 2009, str. 66.

 

Literatura

* Zbornik radova, Sumrak Zapada: agresija NATO: da se ne zaboravi, Beogradski forum za svet ravnopravnih, Beograd, 2009. godine.

* Zoran Milošević, zbornik radova, Rusija i Balkan pitanje bezbjednosti i saradnje, Institut za političke studije, Beograd, 2008. godine.

* Radoslav Gaćinović, Srbija bezbjednosni i institucionalni izazovi, Institut za političke studije, Beograd, 2009. godine.

 

 

 

Unesite reč za pretragu